Hogeschool van Amsterdam

Centre for Applied Research on Economics & Management

Geslaagd seminar 'Ensuring access to capital'

Research seminar over banken en maatschappij

18 apr 2018 09:12 | CAREM

Banken, overheden en de maatschappij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat was de conclusie van een internationaal seminar dat op 29 maart 2018 werd gehouden door het lectoraat Corporate Governance & Leadership. Bij “Banking models between the market and the state” waren wetenschappers aanwezig vanuit de hele wereld. Door enorme regulering zijn er de afgelopen dertig jaar een paar grote systeembanken ontstaan, banken die te groot en te belangrijk zijn om failliet te kunnen gaan. Regulering maakt het moeilijk voor nieuwkomers om een plaats te veroveren. Toch lijken er langzaam nieuwe vormen van financiering te ontstaan, bijvoorbeeld kredietunies en crowdfunding platformen. Ook nieuwe technologieën kondigen zich aan zoals blockchain en cryptocurrencies. De overheid worstelt met de vraag hoe ze deze nieuwe ontwikkelingen moet reguleren. Als de overheid niets doet, dan komen er ook bedrijven op de markt die misbruik maken van het gebrek aan regels. Mocht de overheid te veel reguleren, dan ontstaat het risico dat nieuwe ontwikkelingen niet van de grond komen.

Sprekers seminar

Arnoud Boot

Tijdens het seminar werden deze onderwerpen behandeld door verschillende sprekers. Arnoud Boot, professor corporate finance and financial markets aan de Universiteit van Amsterdam, stelde dat de overheid bij de deregulering van de financiële sector is vergeten klanten van banken voldoende ‘tegenmacht’ te geven. Klanten moeten volgens hem kunnen kiezen en in staat zijn tegenwicht te bieden aan de macht van banken.

De presentatie van Arnoud Boot

Artikel van Arnoud Boot - Banking needs entrepreneurship, but how can regulators feel comfortable?

Kurt Mettenheim

Kurt Mettenheim, professor of political economy aan de Sao Business School, ging in op andere bankmodellen. Zo stelde hij dat de wereld heel veel grote publieke banken kent, zoals in India, China en Brazilië. Deze banken kunnen goed werken voor de maatschappij door hun schaalgrootte en aandacht voor het publieke belang en social inclusion. Publieke banken functioneren echter niet altijd goed. Ook kunnen zij soms leiden tot corruptie en beleid uitvoeren dat leidt tot milieuschade. In Brazilië was de grootste staatsbank bijvoorbeeld betrokken bij ontbossing in de Amazone.

Een ander vraagstuk is hoe overheden moeten omgaan met near-money en shadow-banking. Banken bestaan bij de gratie van ‘markt falen’ en menselijk onvermogen. Zorgwekkend is dat niemand precies weet wat de redding van banken na 2008 heeft gekost of wat het effect zal zijn van de quantative easing in de westerse wereld, terwijl we zien dat de enorme groei en winsten in de derivatenmarkt zich concentreren bij vier grote Amerikaanse banken.

Net als Boot pleitte Mettenheim er ook voor dat we kunnen leren van ‘oude’ vormen van bankieren, zoals coöperatieve banken en kredietunies. Zij domineerden lang de markt en kunnen nog steeds een alternatief zijn voor de commerciële banken die nu de toon zetten. Meer diversiteit is nodig om systeemrisico’s in de financiële markten te voorminderen. Nu is de maatschappij afhankelijk van een paar grote banken die niet mogen omvallen. Als er meer en verschillende soorten banken zijn, dan kan een commerciële bank ook failliet gaan zonder dat er direct grote schadelijke effecten zijn op de reële economie.

“Finance” moet dichter bij de echte economie komen te staan en weg blijven van voortgaande financialisatie, het creëren van financiële producten die geen relatie hebben met de reële economie maar alleen dienen om winsten te genereren. De enorme toename van nieuwe producten en de oncontroleerbaarheid van deze producten kan nog steeds tot desastreuze maatschappelijke gevolgen leiden. Ook is het belangrijk dat de samenleving een tegenwicht kan bieden tegen de macht van de grote financiële instellingen. De overheid speelt daar een belangrijke rol in. 

Artikel van Kurt Mettenheim - Shadow banks, conceptual stretching, and misaggregation.

Thomas Steiner

Ook Thomas Steiner van Triodos Bank ging in op de kloof tussen de reële economie en ‘financialisatie’. Triodos bank is de afgelopen jaren hard gegroeid door goed sociaal en maatschappelijk beleid. Hierbij gaat het erom dat klanten weten waar hun geld terecht komen. Deze down-to-earth benadering komt echter steeds meer onder druk te staan. Centrale banken houden de rente kunstmatig laag, waardoor ook de marges bij Triodos onder druk staan.

Roland Lampe

Andere inzichten krijgen banken ook door de inbreng van werknemersvertegenwoordigers, die in Nederland op een unieke wijze is geregeld. Dit draagt er direct aan bij dat publieke waarden door de boardrooms van Nederlandse banken worden nagestreefd. En natuurlijk zijn er in Nederland enkele banken, zoals Triodos en ASN, die de publieke zaak en duurzaamheid reeds vanaf oprichting in hun missie hebben opgenomen. Bijzonder is ook de opkomst van Kredietunies. Roland Lampe belichtte hun ontstaan in Nederland toe. Nog steeds zijn het hele kleine organisaties. Toch lukt het hen heel langzaam steeds meer ondernemers te bereiken die anders niet in staat zouden zijn geweest hun bedrijf verder te ontwikkelen. Cruciaal bij kredietunies is dat deze ten dienste staat van de gemeenschap; een gemeenschap die de kredietunie ook leidt.

Duidelijk werd dat onder invloed van ‘financialisatie’, digitalisatie en de drang tot efficiency de wijze van transactiebankieren in de afgelopen decennia enorm is veranderd en verder zal blijven veranderen. Als reactie hierop ontstaan ook weer nieuwe vormen van bankieren, waarin juist aandacht voor de publieke waarden, duurzaamheid, kleinschalig ondernemen, de menselijke relatie, vakmanschap en wederzijdse hulp om vooruit te komen voorop staan. Hierbij dienen digitale innovaties (fintech), aandeelhouders en ook overheidsregulering niet langer een leidende, maar een dienende rol te hebben.

Presentatie van Roland Lampe

Presentaties en artikelen van het ochtendprogramma

Presentatie van Kirsten Rauwerda en Frank Jan de Graaf

Artikel van Olivier Butzbach - Can banks be owned?

Artikel van Thomas Marois - Towards a Green Public Bank

Artikel van Thomas Marois - How public banks can help finance a green and just energy transformation

Ochtend programma: Paper development session - 29 maart 2018 - 09.00 – 13.00 uur
09.00 - 09.45 Thomas Marois, SOAS London: The public bank resurgent

09.45 - 10.30 Jan Zonneveld: The impact of state-intervention on Dutch Banks

10.30 - 10.45 Break

10.45 - 11.30 Olivier Butzbach & Kurt Mettenheim:`Multiple Monetary Moralities in Banking - A Historical Institutional Approach' for the paper in the morning.

11.45 - 12.15 Kirsten Rauwerda & Frank Jan de Graaf: SME finance and agency issues in Banking
Frank Jan de Graaf @ Researchgate

12.15 - 13.00 Hans Groeneveld, Cooperative banking and SME’s

13.00 – 14.00 Lunch
(Thirty minutes presentation, 15 minutes discussion)

Middag programma - 29 maart  2018 - 14.00 – 18.00 uur
14.00 - 14.15 From Raffeisen to Collin Crowfund
Welcome and some introductory remarks
Frank Jan de Graaf, professor corporate governance & leadership, Amsterdam University of Applied Sciences

14.15 - 14.45 The Future of Banking: From Scale & Scope Economies to Fintech
Arnoud Boot, professor corporate finance and financial markets, University of Amsterdam

14.45 - 15.15`Back to the Future of Alternative Banking`
Kurt Mettenheim and Olivier Butzbach, both professor of political economy, respectively at São Paulo Business School and University Campania, Naples

15.15 - 15.30 Break

15.30 - 15.50 ABN AMRO, size and financial services, and employee-representative perspective Margot van Kempen, chairman employee council ABN AMRO

15.50 - 16.10 Creating a societal agenda via banking; Triodos Bank
Thomas Steiner, director corporate identity Triodos Bank

16.10 - 16.30 Developing credit unions within a highly institutionalised market
Roland Lampe, Chairman Kredietunie Nederland

16.30 - 17.00 Discussion, chaired by Jeroen Veldman, Cass Business School
What should companies, governments and stakeholders do to ensure sustainable innovation in finance?

17.00 - 17.30 Drinks

The meeting is held under the Chatham house rule