Hogeschool van Amsterdam

Kenniscentrum Gezondheid - Achieve

Bajes Kwartier wordt 'gezond' ingericht volgens ideeën bewoners

HvA start onderzoek naar landelijke primeur vanuit 'Healthy Urban Living Lab' in Bijlmerbajes

9 okt 2018 09:57 | Urban Vitality

Het Bajes Kwartier, de nieuwe wijk die verrijst op de plek van de Bijlmerbajes, wordt de eerste nieuwbouwwijk die op grote schaal gezond wordt ingericht met inzichten van de toekomstige bewoners. De Hogeschool van Amsterdam gaat samen met projectontwikkelaar AM en (toekomstige) bewoners kijken wat nodig is voor een gezond gevoel en gezond gedrag in de wijk. Voor dit onderzoek is het 'Healthy Urban Living Lab' van de HvA onlangs van start gegaan naast de torens van de Bijlmerbajes.

Zo’n 2500 toekomstige bewoners van het Bajes Kwartier zijn al benaderd door gebiedsontwikkelaar AM, om hun ideeën over de wijk te achterhalen. Onderzoekers en studenten van de HvA brengen samen met de toekomstige bewoners in kaart welke aspecten in hun omgeving ervoor zorgen dat zij zich gezond voelen en gezond gaan leven.

Samen met gebiedsontwikkelaar AM kijken de onderzoekers vervolgens hoe het nieuwe Bajes Kwartier, waar 1350 woningen komen, met deze inzichten kan worden ingericht. Het is de eerste keer in Nederland dat bewoners vanaf het begin intensief worden betrokken bij het zo gezond mogelijk inrichten van een nieuwe wijk op deze schaal.

Artist impression van het nieuwe Bajes Kwartier

Verticaal park

Lector Gezondheid en Omgeving Lea den Broeder, verbonden aan de HvA en het RIVM, is samen met HvA-coördinator gebiedsontwikkeling Harko van den Hende een van de drijvende krachten achter het Healthy Urban Living Lab. Zij werken aan dit vraagstuk met een team van studenten en mede-onderzoekers vanuit verschillende vakgebieden.

Deze zomer hebben de onderzoekers vast een sessie gehouden bij de opening van het Healthy Urban Living Lab, met een aantal toekomstige bewoners, de projectontwikkelaar en andere belanghebbenden. Daaruit kwamen al de punten naar voren die mensen het belangrijkst vinden voor hun gezondheid: groen, (samen) bewegen en samen eten.

De volgende stap is om te kijken wat de bewoners hiermee exact willen. ‘Willen mensen veel groen om ernaar te kijken, willen ze er met hun kinderen naartoe, of willen ze er sporten of ontspannen? Dit gaan we uitzoeken,’ zegt lector Den Broeder. Er komt in ieder geval een verticaal park in de wijk, in de enige toren van de Bijlmerbajes die niet gesloopt wordt.

Mensen voelen zich bewezen beter met meer groen in de buurt

Visie van vluchtelingen

De volgende stap is dat onderzoekers en studenten de nieuwe bewoners persoonlijk interviewen over wat zij nodig hebben in de openbare ruimte om zich gezond te voelen en te gedragen. Studenten van de HvA-minor Global Health  gaan het komende semester allereerst de vluchtelingen bevragen die al in het Bajes Kwartier wonen. Den Broeder: “Dit zijn mensen die veel van de wereld gezien hebben. Het is interessant om hun perspectief over een gezonde wijk mee te nemen, en niet alleen de visie van welgestelde kopers .’

Sociale woningbouw

Niet alle toekomstige bewoners van het Bajes Kwartier zijn al in beeld, want dertig procent wordt sociale woningbouw. Om toch vast te inventariseren wat de bewoners belangrijk vinden,  worden zogenaamde proxy’s bevraagd, groepen die lijken op de vermoedelijke bewoners.

Den Broeder: ‘Amsterdam is een diverse en gemengde stad, en dit wordt ook een gemengde wijk. Het is interessant voor ons om erachter te komen of mensen vanuit verschillende maatschappelijke posities op een andere manier naar hun wijk en hun gezondheid kijken.

Marktkoopman op Bijlmermarkt houdt stuk watermeloen omhoog, klant zet haar tanden in een stuk

Aanbod van gezond eten of snackgelegenheden; het maakt veel verschil voor de gezondheid van buurten

Buurtkeuken

Vanaf dit semester gaan studenten en onderzoekers vast aan de slag met de voorbereidingen voor het gezonde Bajes Kwartier. Zo krijgen studenten Voeding en Diëtetiek dit najaar de uitdaging om een Buurtkeuken voor de wijk te ontwerpen. Een gezamenlijke buurtkeuken kwam als nadrukkelijke wens naar voren tijdens de eerste inspiratiesessie van het Healthy Urban Living Lab; bewoners kunnen elkaar daar ontmoeten en samen (gezond) eten.

Masterplan

Het projectplan van ontwikkelaar AM voor het Bajes Kwartier, het zogenaamde ‘masterplan’, wordt ook onderworpen aan een ‘Health Impact Assessment’ door de HvA-onderzoekers. Dat wil zeggen dat de onderzoekers nagaan of dit plan voldoet aan verschillende gezondheidsaspecten, waarvan uit literatuuronderzoek blijkt dat die veel invloed hebben op de bewoners.

Livinglab Bajes keet

Aan het Healthy Urban Living Lab in het Bajes Kwartier werken mee:

  • studenten van de minor Toekomstbestendige Stad (faculteit Techniek);
  • studenten Toegepaste Psychologie (afstudeerders, faculteit Maatschappij en Recht);
  • studenten Voeding en Diëtetiek (faculteit Bewegen, Sport en Voeding);
  • studenten van de minor Global Health (faculteit Gezondheid). 

Medewerkers/onderzoekers:

De ‘gezondheidskloof’ in Nederland wordt steeds groter, en de grootste uitdagingen daarbij zijn overgewicht en eenzaamheid onder bepaalde groepen. Dat heeft veel te maken met de omgeving waarin mensen met hogere dan wel lagere sociaaleconomische status wonen. Het aanbod van snack- en eetgelegenheden, drukte en afval op straat, verkeer dat door de straten raast: het blijkt allemaal veel invloed te hebben op hoe gezond mensen zich voelen. En ook op hoe gezond mensen zich gedragen.

De gezondheidskloof veranderen we daarom alleen als de omgeving ook wordt aangepast, stelt Den Broeder. Een manier om dit te bereiken is om ‘citizen science’ in te zetten bij vraagstukken over publieke gezondheid. Citizen science houdt in dat burgers meewerken aan wetenschappelijke onderzoeken, door zelf gegevens te verzamelen- iets dat je bijvoorbeeld veel ziet in natuuronderzoek (tellingen).

Uit eerder onderzoek van Den Broeder in Nieuw-West keek bleek al dat als burgers deelnemen aan een onderzoek naar hoe gezond hun wijk is, zij zich veel bewuster worden van hun gezondheid en een gezonde omgeving, omdat ze zelf zo actief de gegevens hierover verzamelden. ‘Aan gedragsverandering gaat ‘empowerment’ vooraf; mensen moeten allereerst voelen dat hun mening en hun gezondheid ertoe doet,” aldus Den Broeder .